Nieuws

De verschillende grenzen van het hertogdom Brabant

Het aloude hertogdom Brabant en het hedendaagse Europa

Omdat de coronasituatie een officiële presentatie niet toestond, verscheen begin mei 2020 van de hand van drie Brabanders het in Nederland uitgegeven Onbegrensd Brabant met stille trom. Literair schrijver Stijn van der Loo, journalist Paul Spapens en dichter Jace van de Ven werkten drie jaar aan een cultuurproject over de grenzen van het aloude hertogdom Brabant en het hedendaagse Europa.

 

Voor het laatste van de acht hoofdstukken, het deel over Brussel, ging de goed gedocumenteerde Spapens samen met de recensent op stap, uiteraard voor de lockdown van 12 maart 2020.

Boekbespreking van Machteld De Schrijver

In Onbegrensd Brabant benaderen de drie auteurs elk via hun literair genre (journalistiek relaas, literair verhaal en poëzie) acht verschillende vormen van grenzen, zowel materiële als immateriële. Het boek toont aan hoe mensen door de eeuwen heen hun eigen grenzen optrokken, maar is ook een pleidooi om die grenzen te slechten. De auteurs hebben immers de overtuiging dat de grens een constructie is, die de blik op de wereld beperkt. Het boek is geïllustreerd met voor de gelegenheid getekende ‘grenzenschilderijen’ van de hand van Felice Hanssen en met historisch kaartenmateriaal uit de Brabant-Collectie van Tilburg University.

 

In het eerste hoofdstuk wordt stilgestaan bij het voetveer, dat de verbinding vormt tussen Sint-Agatha en Middelaar, of een overgang tussen Brabant en Noord-Limburg. De fysieke grens is de Maas. De bewoners aan beide oevers omschrijven het gebied aan de overkant als ‘over-Maas’.

 

Het tweede hoofdstuk staat stil bij een onzichtbare, ondergrondse en unieke grens, de Peelrandbreuk, bovengronds zichtbaar door verschillende soorten planten en begroeiingen, naar gelang de bodem grof en fijnkorrelig zand heeft. Deze grens is een deel van een tektonische breuk, lopende van Bonn naar de Noordzee.

 

In het derde hoofdstuk is de grens de Schelde en wordt Klein-Brabant in België beschreven. Deze regio werd al vermeld in een document van 1517, maar besloeg toen slechts drie dorpen. Klein-Brabant was een voorpost en een enclave van Brabant, in Vlaanderen.

 

Het vierde hoofdstuk gaat over de ‘kuusepaal’, een massieve eikenhouten grenspaal, geplaatst in 2003, die ook een symbool van een dialectengrens is. Het is een paal met aan de ene kant een varkens- en aan de andere kant een koeienkop, opgesteld aan de Oude Grensweg, in het Noord-Brabantse Oirschot. De aanleiding was een discussie over ‘kuus’, wat voor de enen een varken betekende, en voor de anderen een kalf. Hier liep de grens tussen de baronie van Breda en de meierij van ’s Hertogenbosch, die doorleeft in de huidige bisdommen.

 

Het vijfde hoofdstuk beschrijft een dijk, die de religieuze grens vormt tussen katholieken en protestanten, tussen Kaatsheuvel en Sprang-Capelle.

 

Het zesde hoofdstuk is opnieuw aan België gewijd en beschrijft de landsgrens tussen Essen en Nispen. De slagbomen tussen deze twee gemeenten werden in 1968 verwijderd. Sinds 1994 staat aan de Belgische kant te Essen een opvallend beeld, een zwarte Januskop, een werk van Pep Andriessen met een goed gevuld en een mager gezicht. Het beeld werd geplaatst tijdens een protestactie van grensarbeiders, die door te werken in Nederland veel moesten inleveren, omdat er andere belastingsregels golden. De Romeinse god Janus, god van het begin en het einde, van openen en sluiten, beschermer van poorten en naamgever van de eerste maand van het jaar, inspireerde de heemkundige kring van Reusel om bij de ‘Oude Brandtoren’ een soortgelijk beeld te plaatsen. Deze Januskop, met een mannen- en vrouwengezicht, staat in de bossen op de waterscheidingslijn tussen de stroomgebieden van de Dommel en de Nete. Merkwaardig dus, hoe de rijksgrens tussen Noord-Brabant en België door twee Januskoppen wordt gemarkeerd.

 

Het zevende en achtste hoofdstuk bespreken eveneens België, meer bepaald de taalgrens in het Brabantse Haspengouw en Brussel. In het zevende hoofdstuk wordt het waarom beschreven van een tekstbordje, in het Latijn, over de Heilige Ermelindis, geplaatst bij een meidoorn in Beauchevain of Bevekom. Het was een pragmatische oplossing voor de twee taalgemeenschappen. Goed nieuws is dat de meidoorn verhuisd wordt naar Meldert en een Nederlandstalig bordje zal krijgen.

 

Het achtste en laatste hoofdstuk handelt over Brussel, ooit hoofdstad van het hertogdom Brabant en nu Europese hoofdstad. Bij de wandeling die Spapens met de recensent maakte, wijzen we op twee foutjes met betrekking tot de plaats van de galg en de stadhuisbeelden.

 

 

uitgever:  BravoBrabo

ISBN: 9789090330884

Prijs: € 19,90 +  € 5,00 verzendkosten

Bestellen via: https://www.mijnwebwinkel.nl/winkel/studiobbh/a-59746644/romans-verhalenbundels/onbegrensd-brabant/

Geef een reactie